انجام و اجراى آن امر تفويض شده بر خداوند متعال اعتماد كند و مآلا معنى « توكل على اللَّه » تحقق يابد ، بلكه برهان و قرآن در اين جهت هماهنگند كه : « ان الامر كله للّه » « 1 » و با آهنگ انحصارى مخصوص ، جملهء اهل عالم را بدون استثنا از تملّك هر امرى ، نا اميد مىسازد و حتى با خطابى خاص ، اشرف موجودات ، خاتم الانبياء صلّى اللَّه عليه و آله را از تملّك كمترين امرى مأيوسش مىفرمايد : « ليس لك من الامر شيء » . « 2 » بنابر اين ، امرى در اختيار كسى نيست تا به حقتعالى تفويض كند ، و در انجام آن بر حضرتش اعتماد كند و او را ثقة و مؤتمن در امر مزبور بداند و مقام « توكل على اللَّه » را كه از دشوارترين منازل سالكين الى اللَّه است حائز شود ، زيرا امرى نيست تا تسليم خداى تعالى كند و آن حضرت را وكيل خود گرداند ! پس با اين عنايت ، يعنى عنايت توحيد ذات اقدس واجب الوجود ، و به تبع آن توحيد الهيت و تدبر امور ، توكل على اللَّه غير معقول است زيرا بى موضوع است ، پس ناگزير تحقق « توكل على اللَّه » با عنايت ديگرى است كه درك آن در توان قريحهء : « يكاد زيتها يضيء و لو لم تمسسه نار » مىباشد . نياز ممكنات به علّت تامه بديهى است كه ممكن الوجود في حدّ ذاته هيچ‌گونه اقتضايى ندارد ، و نسبت آن به وجود و عدم ، على السّواء است پس ناچار در

--> ( 1 ) آل عمران - 154 . ( 2 ) آل عمران - 128 .